Hồ Thiêng Mebar Tsho Bhutan - Hồ Lửa Cháy Ở Bumthang

Nếu hình dung Mebar Tsho là một lòng hồ phẳng lặng ngút ngàn, bạn sẽ bất ngờ khi đặt chân đến. Khúc sông Tang Chhu chảy qua đây đột ngột bị thắt lại giữa hai bờ vách đá dựng đứng, tạo thành một vực nước trũng sâu và tĩnh mịch trước khi tiếp tục đổ về hạ lưu thung lũng Tang.

Nằm sâu dưới khe núi hẹp, không gian Mebar Tsho luôn mang vẻ u tịch. Vách đá xám phủ rêu, bóng rừng che khuất bớt ánh mặt trời, và màu nước sâu thẳm tương phản rõ rệt với những dải cờ ngũ sắc giăng chằng chịt phía trên đầu.

Phần lớn du khách chỉ nghe câu chuyện kể vắn tắt: một vị cao tăng cầm ngọn đèn bơ nhảy xuống nước rồi bơi lên cùng kho báu. Nhưng trong biên niên sử tôn giáo của Bhutan, sự kiện tại Mebar Tsho là một bước ngoặt đầy thử thách đối với cuộc đời Pema Lingpa.

Pema Lingpa sinh năm 1450 tại chính thung lũng Bumthang. Từ năm chín tuổi, ông đã theo học nghề thợ rèn, rèn dao rựa, chảo sắt và nông cụ phụ giúp gia đình. Cuộc đời ông rẽ hướng khi những thị kiến tâm linh liên tục xuất hiện trong giấc mộng, chỉ dẫn ông về những kho tàng giáo pháp được chôn giấu từ nhiều thế kỷ trước.

Lần đầu tiên vào cuối thế kỷ XV, theo điềm báo, ông cùng bạn bè đến vách đá Naring Drak trên dòng Tang Chhu. Tại đây, ông lặn xuống chân vách đá và mang lên bản văn terma đầu tiên (sau này giải mã thành bộ kinh Crystallization of the Tantra of Luminous Space). Dù vậy, tin tức này lập tức vấp phải sự hoài nghi gay gắt từ quan lại và dân chúng địa phương.

Trước áp lực của viên quan địa phương cùng đám đông hoài nghi, Pema Lingpa đã chấp nhận cuộc thử thách định mệnh. Ông cầm trên tay một ngọn đèn bơ đang cháy và tuyên bố: nếu mình thực sự là người được chư Phật giao phó khai mở kho báu, ông sẽ trở lại cùng terma mà ngọn đèn vẫn sáng; bằng không, ông cam chịu bỏ mạng dưới dòng nước sâu.

Trước con mắt kinh ngạc của hàng trăm người có mặt bên bờ vực, Pema Lingpa nhảy xuống dòng nước xiết rồi nổi lên mặt nước với một pho tượng nhỏ, một chiếc hộp thánh tích làm từ các phần sọ, và ngọn đèn bơ trên tay vẫn rực sáng không tàn. Chứng kiến phép mầu ấy, viên quan cai quản cùng những người từng hoài nghi đã hoàn toàn tin phục và trở thành những người hộ trì trung thành nhất của ông.

Chính từ sự kiện chấn động này, vách đá Naring Drak bắt đầu được dân gian tôn kính gọi bằng cái tên Mebar Tsho – Hồ Lửa Cháy. Sự kiện không chỉ khẳng định vị thế của Pema Lingpa như một trong Five Tertön Kings (Năm Vua Tertön) vĩ đại của truyền thống Nyingma, mà còn biến khúc vực hiểm trở này thành một trong những điểm hành hương linh thiêng bậc nhất vương quốc Bhutan.

Để hiểu vì sao người Bhutan lại tôn kính Mebar Tsho đến vậy, cần nắm rõ hai khái niệm nền tảng trong truyền thống Phật giáo Kim Cương Thừa vùng Himalaya: terma và tertön. Chữ "kho báu" ở đây hoàn toàn không mang ý nghĩa của vàng bạc hay của cải vật chất:

Trang chính thức của huyện Bumthang ghi nhận ba di vật chính được nhắc tới trong câu chuyện Mebar Tsho gồm:

Các phiên bản của truyền thống có thể khác nhau về cách kể, nhưng điểm cốt lõi vẫn là việc Pema Lingpa khai mở terma và từ đó củng cố vị trí của ông trong đời sống Phật giáo Bhutan.

Người Bhutan có một khái niệm rất đẹp về không gian thiêng liêng gọi là Ney (thánh địa). Một Ney không nhất thiết phải là tu viện nguy nga hay bảo tháp đồ sộ. Đó có thể chỉ là một tảng đá in dấu chân bậc đạo sư, một hang động ẩn tu, hay một vực nước gắn liền với câu chuyện khai mở tâm linh của các bậc thầy giác ngộ.

Chính vì vậy, khi đứng trước Mebar Tsho, người hành hương không tìm kiếm sự choáng ngợp về quy mô kiến trúc. Giá trị của thánh địa nằm ở sự kết nối bền bỉ giữa thiên nhiên nguyên sơ, dòng chảy của con sông và niềm tin tôn giáo được truyền giữ qua nhiều thế hệ.

Đây không phải là nơi để vội vã lướt qua. Nếu chỉ ghé chân chụp vài bức hình kỷ niệm rồi rời đi ngay, bạn khó lòng cảm nhận được vì sao một vực nước nhỏ giữa rừng thông lại chiếm trọn lòng tôn kính sâu xa của người dân bản địa đến thế.

Khi đi xuống Mebar Tsho, ngoài dòng nước và vách đá, hãy để ý tới những dấu hiệu nhỏ của đời sống tín ngưỡng quanh khu vực. Cờ cầu nguyện xuất hiện trên cây và dọc hẻm, trong khi nhiều tsa-tsa nhỏ bằng đất sét có thể được nhìn thấy tại các hốc đá quanh thánh địa.

Tsa-tsa thường được ép khuôn thành hình bảo tháp, hình tượng Phật hoặc biểu tượng Phật giáo và được tạo ra trong các thực hành cầu nguyện, hồi hướng hay tích lũy công đức. Một số có thể mang ý nghĩa tưởng niệm rất riêng, vì vậy không nên cầm lên, di chuyển hoặc sắp xếp lại chỉ để có một góc chụp đẹp hơn.

Cờ cầu nguyện cũng không phải vật trang trí dành cho khách du lịch. Chúng là một phần của cảnh quan tín ngưỡng, tương tự như đèn bơ và các vật phẩm được người hành hương đặt lại tại khu vực.

Cảm giác khi tới Mebar Tsho thường khác khá nhiều những gì tên gọi tạo ra. Không có khoảnh khắc “wow” vì một mặt hồ khổng lồ xuất hiện trước mắt; thay vào đó, con đường đưa bạn dần xuống một hẻm đá nhỏ, nơi tiếng nước sông Tang Chhu trở nên rõ hơn khi tới gần vùng nước.

Không gian khá hẹp khiến ánh sáng, đá, cây và cờ cầu nguyện liên tục chồng lớp trong cùng một khung nhìn. Mặt nước nằm sâu dưới hẻm đá, cờ cầu nguyện giăng phía trên. Vào những thời điểm mặt trời xuống được hẻm, nước có thể phản chiếu màu xanh tối; khi trời âm u hoặc cuối chiều, toàn bộ khu vực lại trầm xuống và mang cảm giác tĩnh hơn.

Mebar Tsho nằm trong Tang Valley, cách trung tâm thị trấn Chamkhar (Jakar) khoảng 10 km về phía đông. Xe ô tô di chuyển từ Chamkhar chỉ mất chừng 25–30 phút theo tuyến đường uốn lượn dẫn vào thung lũng Tang. Sau khi xe dừng tại bãi đỗ ven rừng, du khách chỉ cần đi bộ thong thả khoảng 5 phút (chừng 300 mét) dọc theo lối mòn râm mát là đã tới hẻm vực nơi Mebar Tsho tọa lạc bên dòng Tang Chhu.

Theo kinh nghiệm du lịch Bhutan thực tế, đây không phải cung trekking dốc đứng hay đòi hỏi thể lực cao. Dẫu vậy, các bậc đá tự nhiên dẫn xuống lòng hẻm thường phủ rêu ẩm ướt vào sáng sớm hoặc những ngày sương mù, vì thế một đôi giày đi bộ có độ bám tốt sẽ giúp bạn di chuyển an toàn và thoải mái hơn rất nhiều.

Mặt nước tại Mebar Tsho đôi khi trông khá tĩnh trên ảnh, nhưng dòng Tang Chhu ở khu vực này có dòng chảy mạnh và nguy hiểm. Chính quyền Bumthang cảnh báo địa điểm đã từng xảy ra nhiều vụ đuối nước, bao gồm cả khách du lịch, vì vậy tuyệt đối không xem đây như nơi có thể xuống nước hoặc tự do leo ra sát vực.

Mebar Tsho không phải một tuyến trekking dài nên phần lớn người lớn tuổi vẫn có thể ghé thăm nếu khả năng đi bộ ổn định. Thách thức chủ yếu nằm ở đoạn đường tự nhiên xuống hẻm, nơi có thể dốc hoặc trơn hơn so với các điểm tham quan có mặt đường bằng phẳng.

Nhìn chung, đây là điểm phù hợp với khách thích lịch sử, Phật giáo Himalaya, nhiếp ảnh và văn hóa địa phương hơn những người chỉ muốn tìm một điểm chụp hình thật hoành tráng.

Nếu chỉ đi Mebar Tsho rồi quay thẳng về, trải nghiệm có thể khá ngắn. Giá trị của địa điểm rõ nét nhất khi được đặt trong bức tranh toàn cảnh của Bumthang và hành trình tìm về các dấu ấn của Pema Lingpa:

Lối sắp xếp tuyến điểm này giúp chuyến đi có chiều sâu rõ rệt: thay vì ghé thăm rải rác các điểm ngắm cảnh, bạn sẽ theo sát một mạch truyện lịch sử xuyên suốt để hiểu vì sao Bumthang được coi là cái nôi tâm linh của đất nước Bhutan.

Có, nếu hành trình của bạn đã đến Bumthang.

Nhưng đây là điểm cần đi với sự hình dung chính xác: Mebar Tsho không phải mặt hồ rộng mở, không có ngọn lửa cháy bốc lên từ lòng nước và cũng không cần dành cả nửa ngày chỉ để tham quan.

Giá trị lớn nhất nằm ở cách một thắng cảnh tự nhiên nhỏ bé lại cô đọng nhiều tầng nấc văn hóa: từ truyền thuyết ngọn đèn bơ của Pema Lingpa, những bảo tháp tsa-tsa nép mình trong hốc đá, đến nếp sinh hoạt tĩnh lặng của các nữ tu gìn giữ nơi này qua năm tháng.

Mebar Tsho không cần đến quy mô đồ sộ hay sự hào nhoáng. Vực nước sẫm màu, vách đá cheo leo, dải cờ ngũ sắc bay trong gió ngàn và huyền tích được lưu truyền hơn 500 năm đã là quá đủ để nơi này ghi dấu ấn đậm nét trong hành trình tour Bhutan 10N9Đ.