Tết Nguyên Đán Trung Quốc: Nguồn Gốc, Phong Tục & Kinh Nghiệm

Trước khi hòa mình vào không khí của pháo hoa và lì xì đỏ, chúng ta không thể không nhắc đến 春运 (Chūnyùn) – Xuân Vận.

Đây là khái niệm dành riêng cho cuộc đại di cư khổng lồ mỗi dịp Xuân về. Hàng trăm triệu người lao động xa xứ, sinh viên và các gia đình đồng loạt lên tàu xe để trở về quê hương ăn Tết, rồi lại hối hả quay lại nhịp sống thường nhật sau kỳ nghỉ.

Không khí "Xuân Vận" hiện diện chân thực nhất tại các nhà ga và sân bay. Những hàng dài người kéo vali, chen chúc qua cửa an ninh, vội vã ăn vội hộp cơm trước khi lên tàu cao tốc... tất cả tạo nên một bức tranh vô cùng đặc trưng của mùa Tết Trung Quốc.

Năm 2026, mùa Xuân Vận kéo dài 40 ngày (từ 2/2 đến 13/3) với con số kỷ lục: khoảng 9,41 tỷ lượt di chuyển liên vùng. Trong đó, hệ thống đường sắt ghi nhận hơn 540 triệu lượt hành khách. Những con số này cho thấy Tết ở Trung Quốc không chỉ là một kỳ nghỉ lễ bình thường, mà là nhu cầu trở về nhà không thể thiếu của hàng trăm triệu người.

Do sử dụng hệ thống âm dương lịch truyền thống, ngày Tết của Trung Quốc luôn xê dịch mỗi năm.

Vào năm Bính Ngọ 2026, mùng 1 Tết chính thức rơi vào Thứ Ba, ngày 17/02/2026.

Theo thông báo từ Quốc vụ viện Trung Quốc, kỳ nghỉ lễ chính thức sẽ kéo dài 9 ngày, từ ngày 15/02 đến hết ngày 23/02/2026 (làm bù vào ngày 14/2 và 28/2). Tuy nhiên, du khách cần lưu ý sự khác biệt giữa kỳ nghỉ lễ hành chính và mùa lễ hội văn hóa. Mùa lễ hội thực tế thường kéo dài đến tận Tết Nguyên Tiêu (Rằm tháng Giêng), với vô vàn các sự kiện văn hóa đặc sắc vẫn tiếp diễn sau khi người dân đi làm trở lại.

Thật khó để xác định một cột mốc thời gian cụ thể khởi nguồn cho Tết Trung Quốc.

Từ thời cổ đại, những nghi lễ tế thần linh, tế tổ tiên, cầu mong mưa thuận gió hòa và xua đuổi tà ma vào dịp đầu năm đã là một phần không thể thiếu. Trải qua nhiều triều đại, những nghi thức ấy dần được bồi đắp để hình thành nên các phong tục Tết như ngày nay.

Tên gọi "春节" (Lễ hội Mùa Xuân) thực chất là một danh xưng mang tính hiện đại. Trong lịch sử, ngày đầu năm từng được biết đến qua nhiều tên gọi khác nhau. Do đó, Tết Nguyên đán nên được nhìn nhận như một di sản văn hóa sống động, không ngừng tiến hóa qua hàng thiên niên kỷ, thay vì chỉ là một sự kiện được sáng lập bởi một cá nhân.

Nguồn gốc của sắc đỏ và tiếng pháo dịp Tết thường được người dân giải thích qua một truyền thuyết dân gian.

Chuyện xưa kể rằng, Niên (年兽 - Nian) là một loài hung thú vô cùng hung tợn, thường xuất hiện vào đêm cuối năm để tàn phá làng mạc và hãm hại sinh linh. Sau nhiều năm nơm nớp lo sợ, người dân tình cờ phát hiện ra điểm yếu chí mạng của loài quái thú này: nó vô cùng khiếp sợ màu đỏ, ánh lửa và những tiếng động chát chúa.

Từ đó, tập tục dán giấy đỏ lên cửa, thắp đuốc sáng rực và đốt pháo nổ vang trời ra đời để xua đuổi Niên thú. Truyền thuyết này là lăng kính lãng mạn hóa để giải thích các phong tục đầu năm. Tuy nhiên, trên phương diện lịch sử học, nguồn gốc của sắc đỏ, câu đối và pháo hoa phức tạp và sâu xa hơn rất nhiều so với một câu chuyện cổ tích.

Không khí Tết không chờ đến đêm Giao thừa mới gõ cửa. Tại Trung Quốc, nhịp đập hối hả của mùa Xuân đã bắt đầu từ 小年 (Xiǎonián) – tết Tiểu Niên (tương đương Tết Táo Quân ở Việt Nam).

Tùy thuộc vào phong tục từng vùng, Tiểu Niên thường rơi vào ngày 23 tháng Chạp (ở miền Bắc) hoặc 24 tháng Chạp (ở miền Nam). Đây là cột mốc đánh dấu sự khởi đầu của chuỗi ngày tất bật: dọn dẹp nhà cửa, mua sắm đồ đạc và sắm sửa mâm cỗ.

Trong tâm thức dân gian, Tiểu Niên là ngày Táo Quân (灶神) cưỡi mây về trời để bẩm báo Ngọc Hoàng về mọi việc trong gia đạo. Dẫu ngày nay nhiều nghi thức đã được tối giản, Tiểu Niên vẫn là lời khẳng định mạnh mẽ: Tết đã thực sự về bên hiên nhà.

Dọn dẹp nhà cửa trước thềm năm mới (扫尘 - Tảo trần) là một nghi thức mang tính biểu tượng cao.

Việc quét tước, vứt bỏ đồ cũ không chỉ là dọn vệ sinh, mà còn là hành động gột rửa những xui xẻo, muộn phiền của năm cũ để lấy không gian đón nhận hồng ân năm mới. Khi không gian đã thanh sạch, người Trung Quốc bắt đầu khoác lên ngôi nhà của mình "tấm áo" đỏ rực rỡ:

• 春联 (Chūnlián): Câu đối Xuân
• 福 (Fú): Chữ Phúc
• 灯笼 (Dēnglóng): Lồng đèn đỏ
• 年画 (Niánhuà): Tranh Tết
• 窗花 (Chuānghuā): Nghệ thuật giấy cắt dán cửa sổ

Những món đồ trang trí này nhanh chóng mang không khí Tết ngập tràn khắp các con phố, ngõ hẻm và len lỏi vào từng căn nhà.

Vì Sao Chữ “Phúc” Thường Được Dán Ngược?

Lang thang trên các con phố dịp Tết, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những tấm giấy đỏ in chữ 福 (Phúc) được dán lộn ngược trước cửa nhà. Đây là một nghệ thuật chơi chữ đầy tinh tế của người Hoa.

Trong tiếng Trung, chữ 福 (fú - Phúc) đi liền với chữ 倒 (dǎo - đảo ngược). Trùng hợp thay, chữ 倒 lại có âm đọc gần giống với chữ 到 (dào - đến). Do đó, hình ảnh "Phúc đảo" (福倒) đồng âm với "Phúc đáo" (福到), mang ngụ ý vô cùng tốt lành: Phúc lộc đã đến trước cửa nhà.

Câu Đối Xuân – Gửi Gắm Ước Vọng Lên Cánh Cửa

Bên cạnh chữ Phúc, 春联 (Chūnlián) – những cặp câu đối đỏ thắm – là thứ không thể thiếu trước cổng nhà. Nội dung của câu đối thường là những áng thơ văn đối xứng, gửi gắm ước vọng về sự thịnh vượng, bình an, tài lộc và sức khỏe.

Phía trên cửa chính thường được điểm xuyết thêm một bức 横批 (Hoành phi) tóm lược ý nghĩa của câu đối. Nhìn từ xa, sắc đỏ của giấy và nét mực tàu uyển chuyển tạo nên một dấu ấn thị giác mạnh mẽ. Đó không chỉ là nghệ thuật thư pháp, mà còn là lời cầu chúc may mắn được trân trọng đặt ngay lối ra vào của mỗi gia đình.

除夕 (Chúxī) – đêm Giao thừa là thời khắc quan trọng nhất để các thế hệ trong gia đình cùng tề tựu bên mâm cơm tất niên (年夜饭 - Niányèfàn).

Mỗi vùng miền ở Trung Quốc lại có những món ăn Tết đặc trưng riêng. Tuy nhiên, điểm chung là chúng đều được lựa chọn dựa trên ý nghĩa cát tường, sự đồng âm hoặc hình dáng biểu tượng cho sự may mắn.

Cá – Mang Lại Sự Sung Túc Đủ Đầy

Cá (鱼 - yú) là món ăn "vua" trên mâm cỗ Tết. Chữ 鱼 đồng âm với chữ 余 (yú - dư thừa), tạo nên câu chúc kinh điển "年年有余" (Nián nián yǒu yú) – năm nào cũng dư dả, sung túc. Một con cá được hấp nguyên vẹn, giữ đủ đầu và đuôi tượng trưng cho một sự khởi đầu trọn vẹn và một kết thúc viên mãn.

Sủi Cảo (Jiaozi) – Tài Lộc Cho Miền Bắc

Tại miền Bắc Trung Quốc, 饺子 (Jiǎozi - Sủi cảo) là linh hồn của mâm cỗ. Hình dáng của sủi cảo tựa như những nén bạc, thỏi vàng (元宝 - Nguyên bảo) thời cổ đại. Cả gia đình cùng nhau nhào bột, gói sủi cảo trong đêm Giao thừa không chỉ là một trải nghiệm gắn kết, mà còn là hành động "gói ghém" may mắn. Đôi khi, một đồng xu hoặc một viên đường sẽ được giấu kín vào một chiếc sủi cảo duy nhất; ai may mắn thưởng thức trúng sẽ nhận được hồng ân trọn năm.

Bánh Niên Cao – Sự Thăng Tiến Của Miền Nam

Khác với phương Bắc, người dân miền Nam lại ưa chuộng 年糕 (Niángāo - Bánh tổ/Niên cao) làm từ gạo nếp thượng hạng. Âm đọc của Niángāo gợi liên tưởng tới "年高" (Nián gāo) – nghĩa là "năm sau cao hơn năm trước". Đây là lời cầu chúc cho sự thăng tiến trong sự nghiệp, sự lớn khôn của trẻ nhỏ và sự sung túc của gia đình.

Thang Viên (Tangyuan) – Trọn Vẹn Khúc Ca Đoàn Viên

汤圆 (Tāngyuán - Thang viên/Chè trôi nước) là một món ăn đặc trưng của phương Nam. Những viên bột nếp tròn trịa, trắng ngần ngụ ý cho sự đoàn tụ, sum vầy trọn vẹn của các thành viên sau một năm xa cách.

Sự Đa Dạng Của Mâm Cỗ Tết Hoa Ngữ

Hãy nhớ rằng, không tồn tại một mâm cỗ Tết duy nhất cho toàn bộ lãnh thổ Trung Hoa rộng lớn.

Nếu miền Bắc tự hào với sủi cảo và các món từ bột mì; vùng Giang Nam lại say đắm với niên cao và chè trôi nước. Các tỉnh ven biển chuộng hải sản cao cấp, trong khi Tứ Xuyên hay Hồ Nam lại không thể thiếu những món ăn cay nồng đậm vị. Mỗi mâm cơm Tết là một cuốn từ điển sống về địa lý và văn hóa bản địa.

红包 (Hóngbāo - Hồng bao/Lì xì) là biểu tượng của sự hào phóng và lời chúc phúc. Theo phong tục cổ truyền, trưởng bối sẽ trao hồng bao cho trẻ nhỏ như một "tấm bùa" hộ mệnh, giúp xua đuổi tà ma và mang lại sự bình an.

Ngày nay, hồng bao đã vượt ra khỏi ranh giới của tuổi tác. Chúng được trao đổi giữa bạn bè, đồng nghiệp và người thân. Đặc biệt, sự bùng nổ của "hồng bao kỹ thuật số" qua WeChat đã biến việc giật lì xì (lucky draw) trở thành một trò chơi giải trí đầy phấn khích trên không gian mạng vào khoảnh khắc Giao thừa.

Sau bữa cơm tất niên, các gia đình Trung Quốc thường quây quần bên màn hình tivi để đón xem 春晚 (Chūnwǎn) – Gala Chào Xuân của đài CCTV. Chunwan là một đại nhạc hội hoành tráng quy tụ các nghệ sĩ hàng đầu với đủ loại hình nghệ thuật: ca múa, hài kịch, ảo thuật và kinh kịch. Tuy chỉ mới ra đời vài thập kỷ, Chunwan đã trở thành một biểu tượng của đêm Giao thừa Trung Quốc hiện đại.

Mặc dù pháo hoa là biểu tượng bất diệt của Tết Trung Quốc, không phải nơi nào cũng được phép nổ pháo. Tại các đại đô thị vì lý do an toàn cháy nổ và bảo vệ môi trường, chính phủ đã ban hành các lệnh cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt. Quy định về pháo và pháo hoa thay đổi theo từng thành phố, thậm chí từng khu vực; có nơi cấm hoàn toàn, có nơi cho phép trong những khung giờ hoặc khu vực nhất định.

守岁 (Shǒusuì - Thủ tuế) là tập tục thức đợi qua khoảnh khắc Giao thừa. Nếu thời xưa, đây là một nghi thức mang đậm màu sắc tôn giáo, thì ngày nay, Shousui chỉ đơn giản là cái cớ để gia đình ngồi lại bên nhau. Cùng nhau nhâm nhi tách trà, cắn hạt dưa, trò chuyện rôm rả, xem Chunwan và đếm ngược thời khắc thiêng liêng nhất.

Bước sang mùng 1, không khí gia đình dần nhường chỗ cho các hoạt động cộng đồng và xã giao. Những ngày đầu Xuân là thời điểm vàng cho việc chúc Tết (拜年 - Bái niên), thăm hỏi nội ngoại, gặp gỡ bằng hữu và dạo chơi các hội Xuân. Mỗi vùng miền lại có một hệ thống quy tắc ngầm về thứ tự thăm hỏi, tạo nên một bức tranh phong tục vô cùng đa dạng và không hề cứng nhắc.

Mùng 1 – Chúc Tết Và Những Điều Kiêng Kỵ

Ngày đầu năm thường dành cho 拜年 (bàinián) – chúc Tết. Ở một số vùng theo phong tục dân gian còn có những kiêng kỵ truyền thống như không quét nhà, không đổ rác ngay trong ngày đầu năm vì sợ "quét mất may mắn". Tuy nhiên, đây chỉ là tập tục dân gian, mức độ thực hành hiện nay khác nhau tùy gia đình và đang dần phai nhạt ở các đô thị lớn.

Mùng 2 – Về Nhà Ngoại

Ở nhiều nơi, ngày mùng 2 gắn với phong tục con gái đã kết hôn trở về thăm cha mẹ, thường đi cùng chồng và mang theo quà. Tập tục này không hoàn toàn giống nhau giữa các vùng, nhưng nó phản ánh một khía cạnh rất đẹp của Tết: không chỉ đoàn tụ trong gia đình nhỏ mà còn kết nối với hai bên nội ngoại.

Mùng 5 – Phá Ngũ

破五 (Pòwǔ) là một ngày khá thú vị. Trong phong tục dân gian, đây là thời điểm "phá bỏ" một số điều kiêng kỵ của những ngày đầu năm và ở nhiều nơi gắn với tục đón Tài thần. Không phải toàn Trung Quốc đều thực hiện giống nhau, nhưng đây là một trong những ngày có bản sắc rất rõ trong lịch Tết truyền thống.

Sẽ là một thiếu sót lớn nếu đến Trung Quốc dịp Tết mà bỏ lỡ 庙会 (Miàohuì - Hội chùa). Đây là một tổ hợp giải trí sống động bao gồm ẩm thực đường phố, gian hàng thủ công mỹ nghệ, trò chơi dân gian và các nghi lễ tín ngưỡng.

Đặc biệt, hội chùa là sân khấu lớn nhất của các loại hình diễn xướng dân gian: múa lân sư rồng (舞龙舞狮), múa ương ca (秧歌), đi cà kheo... Sự cuồng nhiệt và rực rỡ của các hội chùa thay đổi linh hoạt từ Bắc Kinh, Thiểm Tây cho đến tận Quảng Đông xa xôi.

Theo lăng kính truyền thống, dư âm của Tết kéo dài đến tận ngày 15 tháng Giêng – thời điểm diễn ra 元宵节 (Tết Nguyên Tiêu / Lễ hội Đèn lồng). Lúc này, hàng triệu chiếc lồng đèn lấp lánh thắp sáng bầu trời đêm; người dân đổ ra đường giải câu đố, xem múa rồng và thưởng thức chè trôi nước. Mặc dù kỳ nghỉ hành chính đã kết thúc từ lâu, Lễ hội Đèn lồng mới chính là nốt thăng cuối cùng khép lại chuỗi ngày Tết.

Trung Quốc quá rộng lớn để có một cái Tết "đồng phục". Mỗi vùng miền, mỗi đô thị đều ấp ủ một hương vị Xuân riêng biệt – điều mà du khách của FIT TOUR luôn khao khát được tự mình khám phá.

Bắc Kinh – Uy Nghi Dáng Hình Kinh Đô

Tết ở Bắc Kinh là sự hòa quyện giữa vẻ đẹp hoành tráng của Tử Cấm Thành và nét cổ kính của các con ngõ Hutong. Du khách sẽ đắm chìm trong không khí các hội chùa và hoạt động đầu Xuân tại Bắc Kinh, cảm nhận cái lạnh buốt giá nhưng đầy lãng mạn của mùa Đông phương Bắc.

Tây An – Hào Quang Thành Cổ

Tây An mang đến một cái Tết nhuốm màu lịch sử. Dưới bóng tường thành Minh phủ đầy đèn lồng đỏ, các tiết mục múa dân gian Xã Hỏa (社火) truyền thống của tỉnh Thiểm Tây sẽ khiến du khách ngỡ ngàng bởi sự hoang dã, rực rỡ và sức sống mãnh liệt.

Bình Dao – Lắng Đọng Không Gian Cổ Trấn

Nếu muốn chạy trốn khỏi sự xô bồ, cổ trấn Bình Dao là điểm đến hoàn hảo. Dưới những mái ngói rêu phong và đèn lồng đỏ treo cao, thời gian dường như ngưng đọng, nhường chỗ cho một cái Tết bình yên, sâu lắng mang đậm dấu ấn kiến trúc Minh - Thanh.

Quảng Châu – Rực Rỡ Sắc Hoa Lĩnh Nam

Trái ngược với miền Bắc giá lạnh, Quảng Châu và khu vực Lĩnh Nam đón Xuân trong tiết trời ấm áp. Chợ hoa Xuân nở rộ, những buổi thưởng trà Dimsum nhàn nhã và nghệ thuật múa lân Lĩnh Nam điêu luyện tạo nên một cái Tết tràn trề nhựa sống và hoàn toàn khác biệt.

Harbin – Tết Giữa Mùa Lễ Hội Băng Tuyết

Harbin phù hợp với người muốn kết hợp không khí Tết với mùa đông phương Bắc. Các công trình băng tuyết và sự kiện mùa đông tạo nên một trải nghiệm rất khác so với những thành phố thiên về phong tục Tết truyền thống.

Câu trả lời là Có, nhưng với một tâm thế chuẩn bị kỹ lưỡng.

Tết là thời điểm tuyệt vời nhất để chạm vào phần hồn sâu thẳm của văn hóa Trung Hoa. Bạn sẽ chứng kiến một đất nước rực rỡ sắc màu, thưởng thức những món ăn mang đậm tính biểu tượng và trải nghiệm lòng hiếu khách nồng hậu.

Tuy nhiên, đây không phải là mùa dành cho những lịch trình vội vã. Đường phố đông đúc, vé tàu xe luôn trong tình trạng khan hiếm và một số dịch vụ nhỏ có thể tạm ngưng hoạt động. Hãy lựa chọn phong cách du lịch "Chậm lại – Trải nghiệm sâu hơn" cùng FIT TOUR để tận hưởng trọn vẹn kỳ nghỉ.

Không. Đây là một trong những điều du khách quốc tế dễ hiểu nhầm nhất.

Tết là kỳ nghỉ lớn, nhưng không có nghĩa toàn bộ Trung Quốc "đóng cửa" trong 9 ngày. Các điểm tham quan lớn, trung tâm thương mại, chuỗi nhà hàng và nhiều dịch vụ du lịch vẫn hoạt động, thậm chí một số nơi còn tổ chức chương trình đặc biệt cho mùa Xuân.

Điều thay đổi nhiều hơn nằm ở giờ mở cửa, lịch nghỉ của cửa hàng nhỏ và khả năng đặt chỗ. Một số bảo tàng nhỏ, nhà hàng gia đình hoặc cửa hàng cá nhân có thể nghỉ trong những ngày đầu năm. Trong khi đó, các điểm du lịch lớn có thể vẫn mở và thậm chí đông hơn bình thường. Du khách từng trải nghiệm Tết 2026 tại Shanghai cho biết các điểm lớn (như Yuyuan, Shanghai Natural History Museum, Pearl Tower) vẫn hoạt động nhưng một số nơi có hàng chờ rất dài và yêu cầu đặt vé trước.

Vì vậy, đừng chuẩn bị chuyến đi theo tư duy "Tết thì mọi thứ đóng cửa". Hãy chủ động kiểm tra từng địa điểm.

Để chuyến du lịch Trung Quốc dịp Tết diễn ra suôn sẻ, bạn cần nắm rõ một số lưu ý sau:

Nếu chỉ nhìn thoáng qua, Tết Trung Quốc là một bức tranh ngập tràn sắc đỏ, những chiếc lồng đèn bay lượn và tiếng pháo nổ giòn giã.

Nhưng khi lùi lại một bước, bạn sẽ nhận ra vẻ đẹp thực sự của nó nằm ở những chi tiết dung dị đến nghẹn ngào: Một ngôi nhà được quét tước sạch sẽ, đôi câu đối vừa dán phẳng phiu trên bậu cửa, một bát mì nóng hổi chia đều cho các thành viên, một phong bao lì xì nhét vội vào tay đứa trẻ, hay những cuộc gọi đường dài của người không thể về quê.

Đó mới chính là chiều sâu thực sự của Tết.

Tết Nguyên đán Trung Quốc, 春节 (Chūnjié), chưa bao giờ chỉ là một ngày trên lịch.

Nếu phải chọn một khung cảnh lột tả chân thực nhất tinh thần của mùa lễ hội này, FIT TOUR sẽ không chọn pháo hoa rợp trời ở Thượng Hải hay đèn lồng chói lọi ở Bắc Kinh.

Chúng tôi sẽ chọn hình ảnh một sân ga chật cứng người trong những ngày cận Tết. Bởi giữa một quốc gia hiện đại bậc nhất thế giới với mạng lưới tàu cao tốc chằng chịt và những đại đô thị sầm uất, vẫn có hàng tỷ con người sẵn sàng băng qua hàng nghìn kilomet, vượt qua cái lạnh thấu xương chỉ để... có mặt trong bữa cơm gia đình.

Khi đồng hành cùng FIT TOUR đến Trung Quốc vào dịp Tết, mong bạn không chỉ ngắm nhìn những hội chùa sầm uất. Hãy chậm lại để nhìn cách một người cha chọn mua chậu hoa Xuân, cách một người bà tỉ mẩn nặn từng chiếc bánh sủi cảo, và cách những chuyến tàu lao đi trong đêm mang theo hy vọng sum vầy.

Bởi ẩn sau hàng ngàn năm phong tục rực rỡ, Tết Trung Quốc vẫn gìn giữ một triết lý vô cùng mộc mạc: Tết là thời khắc để trở về với những người quan trọng nhất cuộc đời mình.